Stap voor stap uit armoede
“Armoede zit in je hoofd, diep in je hersenen.” Rita Biira, een jonge gedreven dertiger, maakt indringend duidelijk wat armoede en uitzichtloosheid met je doet. “In onze samenleving hoort al een klein meisje dat het niets waard is. Zo bouwt een vrouw nooit zelfvertrouwen op. Het idee dat je iemand bent die zelf kan beslissen, die geen man nodig heeft om mens te zijn, vrouwen hier kunnen het zich nauwelijks voorstellen.”
Als sociaal werkers proberen Rita en haar collega Rogers in zo’n 30 dorpen in het Zuidwesten van Oeganda vrouwen te spreken, en – als het kan- in cursussen rondom weven of riet vlechten (voor het maken van manden) bij elkaar te brengen. ‘Een vrouw kan dan wat bijverdienen, en voor haar gevoel ontwikkelt zij dan eigenwaarde. Ze denkt dan dat ze in de ogen van de man ook waardevoller wordt in het gezin. En zo misschien het geweld of de miskenning afneemt. Dat doet armoede met je: je bent als vrouw al verantwoordelijk voor het inkomen en voor al het werk en de kinderen. En toch denk je dat je nog meer moet doen om het respect van je man te verdienen. Vervolgens gebruikt de man vaak het extra geld van de vrouw om naar de lokale bar te gaan.”
Toch blijven de Anasi Farmers de cursussen geven, want een beetje extra geld is in de families dringend nodig, In de 30 dorpen, waar Anasi Farmers werken, is 45 procent van de kinderen ondervoed. In 20 procent van de huishoudens is er sprake van ernstig geweld tegen vrouwen, – waarbij de buren vaak zwijgen en weg kijken – en bij bijna alle andere gezinnen liggen de lasten van de armoede vooral bij vrouwen. Rita zou maar 10 procent van de huwelijken ‘gelukkig’ durven noemen. Als zij een dorp binnenkomen, werken ze vaak samen met lokale leiders, die aangeven waar de grootste problemen zijn. Rogers probeert dan met de man te praten van de familie, Rita richt zich op de vrouwen en kinderen. Inzet is meestal het samenhouden van het gezin, maar dan in een betere relatie. Rita: “Bij een scheiding moeten vaak de vrouw en de kinderen vertrekken en dan kunnen ze nergens naartoe. Zo zit het systeem hier in elkaar.”
Anasi Farmers traint ook vaak beide echtgenoten voedzame groentes te kweken in een moestuin. Zo wordt de voedselzekerheid verbeterd en worden geld verdiend door verkoop. “Het zijn zo kleine veranderingen, maar dan is er meer eten. De volgende stap verder, je eigen leven leiden, iemand zijn zonder man, dat zit nog te diep. Het kost tijd die mentaliteit te veranderen. Daar zullen nog generaties overheen gaan.” Zelf is Rita een rolmodel, en ze hoopt door haar eigen keuzes ook anderen te kunnen stimuleren. “Mijn ouders zijn trots op mij dat ik dit werk doe. Ik kan andere meisjes en vrouwen uit de gemeenschap inspireren dat het mogelijk is om een krachtige vrouw te zijn.”