“Ik leef altijd twee levens, het deel dat ik verberg eet me op”. Veel duidelijker kan het niet worden samengevat. Een queer jongen die zijn hele leven zijn identiteit heeft moeten verbergen vertelt over hoe ingewikkeld het is. In het eigen land niet mogen zijn wie hij is en hier moet het opeens op tafel in het  asielgesprek. En dan in het kamp wonen in een huis met 8 andere mannen waarvan hij niet weet hoe zij tegen mensen als hij aankijken. 

Wat feiten. De lgbt mensen in het kamp zijn de mensen die het meeste kans lopen getraumatiseerd te zijn, hebben bijna allemaal seksueel geweld meegemaakt, velen zijn gemarteld en slachtoffer geworden van mensenhandel en hebben allemaal een leven waarin ze niet konden laten zien wie ze zijn achter de rug.  Maar ze worden niet erkend als extra kwetsbaar.  Dat betekent dat er in het kamp geen safe-houses zijn en er geen extra bescherming is. Om een idee te geven: de percentages van het mee hebben gemaakt van seksueel geweld tegen homo mannen liggen 3 keer hoger dan van andere mensen. 

Omdat ze allemaal uit landen komen waar lgbt zijn gecriminaliseerd is is het voor hen vaak moeilijk te geloven dat het in Griekenland legaal is. Als je een leven lang bang hebt moeten zijn voor de staat, de politie en uberhaupt andere mensen is het ingewikkeld hier dan opeens het vertrouwen te vinden om hier open over te praten. “I have always felt it is not ok to talk about it. That is dangerous” Maar hier aangekomen moet het wel anders krijg je, zeker als je komt uit een zgn “safe country” zeker geen status als vluchteling.  Een safe country is een land dat niet in het rijtje van zgn gevaarlijke landen staat, en waar je een heel sterk en persoonlijk verhaal voor moet hebben om toch een status te krijgen.  En juist voor mensen die zo sterk eigenlijk onzichtbaar hebben moeten zijn, is laten wie ze werkelijk zijn  ongelofelijk moeilijk.  “Een meneer vertelde dat hij pas hier ontdekte dat hij niet de enige ter wereld was die homo is” 

Maar daar houden de problemen niet mee op. In een soort container belanden met 8 andere mensen  is voor iedereen een probleem. Ik kreeg er gisteren een glimp van te zien. De “huisjes”, soort containers, zijn donker, kaal, verre van schoon en veel te klein voor 8 of meer mensen die elkaar niet kennen.  Stel je even voor dat je uit Nederland moet vluchten, je belandt in een kamp, wordt in een container met 7 onbekenden gestopt, het is koud en vies, er is te weinig eten, je hebt geen geld, en je bent overgeleverd aan een systeem dat je niet als mens ziet. Je kunt elke dag worden verplaatst, je moet wachten en hebt geen idee wanneer er iets gebeurt. Dat is voor iedereen al genoeg om depressief van te worden. Tel daarbij op dat je een enorme en gevaarlijke reis achter de rug hebt. Dat daarvoor ook van alles is gebeurd en je komt dan in container terecht waar je niet voor wie je bent kan en durft uit te komen. 

Maaike en ik dromen van een safe house voor deze groep. “Als ze in de stad wonen, eindelijk een ruimte hebben waar ze tot zichzelf kunnen komen, dat verandert alles”.  Omdat niemand zich zou moeten hoeven verdedigen tegen de gedachte dat ze een monster zijn. 

Is er geweld in het kamp tegen hen? Ja, zoals in elke situatie waar te veel mensen in een te kleine ruimte in een uitzichtloze situatie bij elkaar zitten lopen ook hier de spanningen wel eens op. En de ene groep is daarin meer kwetsbaar dan de andere.  Dat betekent niet dat alle mensen homofoob zijn. Dat betekent ook niet dat iedereen gewelddadig of crimineel is.  Het is eerder een wonder dat in situaties als deze niet veel meer geweld is.  Dat mensen die desparaat zijn omdat hun procedure zo lang duurt niet allemaal aan zelfverminking doen, of uit frustratie dingen gaan doen die niet verstandig zijn.  Het valt me steeds op hoe vriendelijk mensen zijn. Hoe je door het kamp kunt lopen en eigenlijk met zijn allen de schijn van beschaving ophoudt. Simpelweg omdat het anders niet uit te houden is.  Je kunt niet elke seconde denken “oh wat erg” of uitzoomen naar de vluchtelingen problematiek op wereldschaal, want dan slaat de verlamming toe. En dus zie je hoe en de bewoners van het kamp en de organisaties er het beste van proberen te maken. En laat er geen misverstand over bestaan : dat beste is helemaal niet goed. 

Dit zijn de randen van de beschaving, hier houdt het op In een situatie die niets meer met beschaving van doen heeft zie je ook hier hoe mensen ondanks alles zelf de beschaving hoog houden.  En telkens weer vind ik dat een enorm wonder. En telkens weer laat het zien dat we mensen op de vlucht niet moeten zien als alleen maar zielig, als één dimensionaal in identiteit, maar gewoon als mens. Die recht heeft op een plek in de zon, net als jij en ik.

Fenix – Humanitarian Legal Aid
Haella Stichting
Maaike Vledder (she/her)

Het is een soort les in nederigheid. Het kamp op Lesbos ligt pal aan zee en het is vandaag ijs en ijs koud met kille regen, alles doorzevende wind. Mensen op slippers en in jassen die niet berekend zijn op dit soort ijzige kou. Maar meer nog is het het realiseren waar deze mensen allemaal doorheen moeten. Wachten, een gesprek, weer wachten.

Hoe moeilijk kan het zijn zou je je kunnen afvragen maar de man uit Afghanistan met klein meisje op zijn arm, de moeder met de pasgeboren baby, de man met intens blauwe ogen uit Syrië zijn hier allemaal gekomen in de hoop op beter. En dat is hier niet. En het gegeven dat dat er straks voor de meeste mensen ook niet is, is echt emotionele hersengymnastiek voor iedereen hier.

Wat me het meest treft vandaag is de realisering hoe het onmogelijke aan abstractie wordt gevraagd van mensen bij het vertellen van hun verhaal aan het begin van hun procedure. Consistent en met details, als een soort gruwel porno. Hoe akeliger hoe beter. In de wetenschap dat hoe akeliger een ervaring is hoe moeilijker het is om te vertellen zitten ze al in een soort catch 22 voor ze begonnen zijn. En die man met blauwe ogen heeft hoop maar zijn verhaal is waarschijnlijk niet akelig genoeg, alle procedures uit zijn land staat on hold en je zag hem afdwalen tijdens het gesprek. En dat is zo logisch.

En wat ik de wereld het liefst toe zou willen roepen is dat het allemaal aardige mensen zijn, die je overal tegen zou kunnen komen, die je buren zouden kunnen zijn. Die lachen of totaal verdrietig weglopen. Die verloren in een systeem hun dromen zien vervliegen. En het is vandaag zo gruwelijk koud.

Gelukkig zijn er dan mensen als Aron die me toevertrouwt waar hij zijn hoop vandaan haalt en die vriendelijk en duidelijk is over wat Fenix wel en niet kan bieden. Dat is zo belangrijk. En Lily die met liefde en aandacht de hele uitleg geeft over de procedure. Bij beide voel je dat wat de wereld zo nodig heeft: liefde voor mensen. Zo simpel is het denk ik echt.

Het liefst zou ik een aantal mensen hier naar toe slepen en zeggen: kijk, kijk eens heel goed. Zo doe je dat, de wereld een veilige plek maken voor iedereen. Hier bij Fenix doen ze dat. Een glimp van de zon door een donker wolkendek heen.

Hierbij een eerste filmpje met Aron, ook uit Nederland, die heel in het kort uitlegt wat Fenix in het kamp doet. Fenix doet nog veel meer. Er zullen nog meer filmpjes volgen.

Fenix – Humanitarian Legal Aid Lily Davies Aron Bosman Maaike Vledder (she/her) Haella Stichting

Deze teksten komen uit interviews voor asiel met mensen die zijn gearriveerd op Lesbos. De werkelijkheid is, zo blijkt, soms (veel) wranger dan je kunt bedenken.

Dat geldt ook voor het nieuws van vandaag over het (mogelijk) opheffen van Usaid. Afgezien van de ramp die dit is voor veel organisaties wereldwijd is het ook een groot alarmerend signaal. Nog luider klinkt het geluid van ontmenselijking van wie niet in een bevoorrecht kader past. Ik krijg het daar koud van, zelfs hier in de barmhartige lente zon die uitbundig boven het eiland schijnt.

Je kunt er cynisch van worden, of verdrietig. En je kunt kijken naar de mensen die er toch uit alle macht iets aan proberen te doen. Hier de moedige mensen van Fenix, in Nederland al die kleine initiatieven voor wie overal buiten valt , de partners in Oeganda en al die andere landen.

Meer dan ooit tevoren is het goed maar zeker ook noodzakelijk te weten en te voelen dat er een brede beweging is die nee zegt tegen deze geluiden, deze manieren van met elkaar omgaan.

En dat we allemaal iets kunnen doen om de opgang hiervan te stoppen. Al is het nog zo klein. Het maakt uit. Of je geld geeft, toch iets zegt terwijl je dat eigenlijk niet durft, ergens iets doet voor een ander, ook als je die niet kent, het maakt niet uit. Maar het is noodzakelijk. Meer dan ooit.