Sinds ik terug ben uit Lesbos heb ik veel mensen gesproken en ook toegesproken op diverse bijeenkomsten. Ik vind dat belangrijk en ook fijn om verhalen te vertellen en wat ik zie te delen.

Wat ik dan vaak zie is de grote moedeloosheid en het verdriet van mensen over wat er gaande is. En of ik nou vertel over de hel aan de randen van Europa of over kleine projecten in Nederland, er klinkt vaak: ik wist dit niet. Niet dat dit gaande is. En niet hoe groot de problemen zijn. Maar ook niet hoeveel mensen zich dat aantrekken en iets gaan doen.

Het is een soort oefenen in de kunst van niet moedeloos worden. Want moedeloos leidt tot hulpeloos tot apathie.

Waar haal jij je hoop vandaan en wat moeten we doen om de hoop vast te houden? Die vraag krijg ik steeds vaker en het lijkt met de week prangender te worden.

Er is geen standaard antwoord. Maar er zijn wel dingen waarvan ik geleerd heb dat ze helpen.

1. Kijk naar wat er wél gebeurt. Al die mensen die gaan doen.Waar dan ook, hoe dan ook. Het zijn er echt zo ontzettend veel!

2. Draag financieel bij aan initiatieven op plekken waar nu nood is. Nu is het moment. Geef aan de laatste clubs in Gaza, geef aan organisaties die menselijkheid proberen te bewaren in de hel langs de randen van Europa, steun het kleine buurt initiatief dat mensen helpt die door niemand worden gezien.etc. En vertrouw ze.

3. Verdrink niet in uitzoomen naar grote onoplosbare systemische problemen waarvan je het gevoel hebt dat je er niks aan kan doen. Kijk naar nu, nu kun je iets doen, heel klein of misschien toch groot. Het mag in kleine stappen. Dat is altijd meer dan niets.

4. Laat je informeren. Ook als je het nieuws niet meer aan kunt zien. Al is het maar op één onderwerp dat het dichtst aan je hart ligt.

5. Sluit je aan bij de mensen die al iets doen. Dat voelt veel minder alleen. Er zijn zoveel mensen die al begonnen zijn, overal zijn mensen nodig. Zelfs als je weinig tijd hebt, er is altijd wel iets dat je kunt doen

6. Teken petities, loop morgen mee met de Rode lijn in Den Haag en volgende week met de Straat op! in Amsterdam. En al verandert het niet morgen de toestand in de wereld, het verandert wel je moed en je hoop, je bent niet alleen en we laten mensen zien dat het ons wel degelijk kan schelen. Morele steun is soms nog belangrijker dan financiele. Bij beide demonstraties zijn mensen van Haella, wil je niet in je uppie lopen, laat even weten dan maken we een verzamelpunt.

7. Zorg voor elkaar en voor jezelf. Deel je verdriet en frustratie en deel je hoop. Telkens weer. Je bent niet alleen, echt niet.

De twee meest gestelde vragen/opmerkingen als ik op reis ga om partners en projecten te bezoeken zijn deze: Ga je ze evalueren/controleren? en Oh wat dapper, dat is toch heel moeilijk door die landen reizen en de ellende zien?

De antwoorden zijn: nee, nee en ja.

Haella werkt op basis van één stevig fundament: vertrouwen. Ik hoef geen theory of change of vijf jaren plan, ik heb een hekel aan het woord impact of, nog erger, impact indicator. Ik geloof in mensen die een probleem zien, daar goed naar kijken en dan aan de slag gaan. En in situaties als hier aan de grenzen (maar ook elders) moet je ze niet lastig vallen met vragen om detail plannen en geld alleen geven voor activiteit x of iets dergelijks. De situatie verandert namelijk iedere dag. Wat we dus doen is gewoon geld geven omdat we geloven in wat mensen doen. Wat we hier doen is dan ook vooral kijken, luisteren, vragen en met veel verschillende mensen praten om daarna uit te zoomen naar de vraag: wat betekent dat dan voor Haella? Wat kunnen wij nog meer doen om gaten te dichten, de wereld te vertellen wat hier gebeurt en de mensen die in de organisaties werken een hart onder de riem te steken. Een project wordt er niet beter van als ik grote rapportages vraag. Integendeel bureaucratie heeft al menig goed plan de nek omgedraaid. Wij proberen echt partner te zijn. Vertrouwen als begin en eindpunt.

Reizen is niet moeilijk als je je maar voorbereidt dat het altijd anders loopt. We zitten hier al dagen in een vliegende storm. We zouden met de boot naar Chios en dan naar Samos, maar die was uit de vaart gehaald. Toen toch maar vliegen naar Samos, wat een erg griezelig avontuur bleek te zijn, met zijwind landen bij storm.. dat ging wat je noemt niet zachtzinnig. Lianne en ik hielden elkaar wel even vast.

Ellende zien, dat raakt altijd. Zeker deze aan de randen van Europa. Het hoeft allemaal niet zo, nee het moet niet zo, sterker nog: het mag niet zo, maar gebeurt toch. Het is ook een reis langs prikkeldraad, politie, militaire gronden, mensen in organisaties ontmoeten die zo veel moed hebben en soms ook zo moe zijn. Die hoop brengen, maar het soms uit hun tenen moeten trekken. Mensen spreken wie zoveel overkomen is, die onder een lach loodzwaar verdriet mee torsen.
Dat betekent luisteren, doorvoelen, soms tranen en dan met nog meer overtuiging verder gaan. En weten: er is een enorme groep van mensen die het echt wat kan schelen. Daar willen we bij zijn, die willen we ondersteunen, samen de wereld laten weten dat dit echt onaanvaardbaar is en dat het anders kan. Eigenlijk is het gewoon zo simpel.

En wil je meedoen? Wees meer dan welkom.

Be kind.

Het bijzondere aan een sabbatical op Lesbos is dat het twee kanten heeft. Het leven op een eiland waar geen haast is, eenvoudig, de mensen vriendelijk. Het is vallen in een warm bad en bewegen van niemand kennen naar een kring van mensen die oprecht aardig zijn. Een weten dat je elkaar nodig hebt en/of aardig vindt dat niet bepaald wordt door allemaal agenda’s. Het is voor mij nu op mijn balkon zitten, het is eigenlijk net te koud, maar het is zo mooi en de zon is wel warm.

Er slaat een klok, er blaffen honden, katten zitten elkaar achterna, en hier en daar een brommertje. En dat adembenemende uitzicht. De boze buitenwereld van Trump en Musk, van een kiezen voor eigen land eerst, het lijkt allemaal ver weg.

Tegelijk is het dichterbij dan ooit. Op 4 kilometer afstand zitten 3500 mensen in een kamp. De afgelopen dagen was het daar niet te harden zo koud afgezien van alle andere problemen. Deels zichtbaar, deels onzichtbaar. Wanhoop die zich vertaalt in proberen zaken op te eisen, maar dat werkt niet. Zelfmutilatie. Verdriet. En daarnaast die mensen die proberen te helpen. Steeds meer realiseer ik me dat wat ze als doelstelling hebben net zo noodzakelijk is als dat wat misschien niet in de doelstelling staat maar ze wel doen. Be kind.

Ik heb het nu zo vaak zien gebeuren, mensen die gespannen naar de Fenix container komen en dan ontspannen lachen als ze vetrekken. Niet omdat ze dan opeens papieren en een paspooort hebben, maar omdat ze beter weten wat ze moeten doen en omdat er oprechte aandacht was.

In Nederland zijn veel mensen bang voor wat er in de wereld gebeurt. “Waar gaan we heen. Het gaat fout. Ik kan niets doen.” Ik krijg veel van dat soort reacties.

Ik denk dat we allemaal één ding kunnen, nee zelfs moeten : be kind. Zorg voor wie op je pad komt. Er komt er niemand, ga dan op zoek. Er zijn zoveel manieren om dat te doen.

Het verspreiden van vriendelijkheid is niet alleen goed voor de ander maar ook voor jezelf. Het is niet alleen goed voor die ene, maar ook voor de samenleving. Het is het antwoord op eigenbelang en egoisme, zelfs als die verpakt is in een soort niet onderbouwd algemeen belang,

Be kind.

Doe wat goed is vandaag op de manier die jou past.

We zijn geneigd de maatschappij op te delen in problemen van doelgroepen. Te abstaheren en te meten. Maar wat we nu allemaal het hardst nodig hebben is het gevoel dat we samen verspreiden waar we voor staan.

Be kind.

Kijk voorbij je eigen angst en zie wat er dan gebeurt. Hoe op het eerste gezicht boze mensen naar je lachen, die zweem van opluchting, die lachrimpels, die eerst wat onzeker maar dan toch ontstaan. Alleen dan hebben we een weerwoord op dat alles wat ons angst aanjaagt. Dan voeden we de tegenstroom die niet gestopt kan worden..

Be kind.